Architekci przyjaźni - budujemy relacje

Przedstawiamy scenariusz warsztatów profilaktycznych dla dzieci w wieku 7-10 lat. Program koncentruje się na budowaniu pozytywnych więzi jako naturalnej barierze ochronnej przeciwko agresji i przemocy.

Czas trwania: 90 minut (2 godziny lekcyjne)

Grupa docelowa: Uczniowie i uczennice klas I-III/IV (7-10 lat)

Cele warsztatów:

• Wzmocnienie integracji i poczucia przynależności do grupy.
• Rozwijanie empatii poprzez rozpoznawanie emocji własnych i innych osób.
• Kształtowanie umiejętności współpracy i wzajemnego wsparcia.
• Uświadomienie dzieciom, że każdy jest ważnym ogniwem klasy.

Harmonogram 

Przebieg zajęć

Część 1. Wstęp: Pajęczyna Dobrych Słów (10 min)

Cel: Wizualizacja połączeń między dziećmi i budowanie pozytywnej atmosfery.

Instrukcja: Dzieci stają w kole. Nauczyciel trzyma kłębek włóczki. Mówi coś miłego do wybranego ucznia (np. „Kasiu, lubię, jak się uśmiechasz”), trzyma koniec nitki i rzuca kłębek do Kasi. Kasia robi to samo, rzucając kłębek dalej.

Podsumowanie: Na koniec powstaje gęsta sieć. Nauczyciel mówi: „Zobaczcie, jak bardzo jesteśmy ze sobą połączeni. Każde dobre słowo tworzy nową nitkę. Jeśli będziemy dla siebie niemili, ta sieć zacznie pękać”.

Część 2. Emocjonalne Lustra (20 min)

Cel: Rozwijanie empatii – fundamentu zapobiegania przemocy.

Instrukcja: Podziel dzieci na pary. Jedno dziecko pokazuje miną i postawą ciała konkretną emocję (smutek, złość, strach, radość), a drugie musi ją „odbić” jak lustro i nazwać.

Dyskusja: Zapytaj dzieci: „Po czym poznaliście, że kolega jest smutny?”, „Jak możemy pomóc komuś, kto ma taką minę?”. Wyjaśnij, że przemoc często zaczyna się tam, gdzie nie zauważamy smutku lub złości drugiej osoby.

Część 3. Operacja "Bezpieczny ładunek" (25 min)

Do przygotowania ćwiczenia potrzebujesz kilku gumek recepturek (lub elastycznych opasek), dłuższych sznurków (ok. 1-1,5 metra każdy) i papierowych kubeczków.
Przygotowanie: Do każdej gumki recepturki przywiąż 4-6 sznurków (tak, aby tworzyły "pajączka" z gumką w środku).

Cel: Ćwiczenie umiejętności współpracy w grupie

Podział na zespoły: Podziel klasę na grupy 4-6 osobowe. Każda grupa otrzymuje jednego "pajączka".

Zadanie: Każde dziecko chwyta za koniec jednego sznurka. Zadaniem grupy jest takie rozciągnięcie gumki (poprzez wspólne ciągnięcie sznurków), aby nachodziła ona na papierowy kubek, a następnie przeniesienie tego kubka w wyznaczone miejsce bez dotykania go rękami.

Wyzwanie: Jeśli jedna osoba pociągnie za mocno, gumka spadnie. Jeśli jedna osoba puści za luźno, kubek się wywróci. Grupa musi poruszać się w tym samym tempie i komunikować się: „Teraz w górę”, „Lekko w lewo”.

Omówienie (Kluczowy moment): Zapytaj dzieci:

    „Co się działo, gdy jedna osoba chciała iść szybciej niż reszta?”
    „Czy dało się wykonać to zadanie samemu?”
    „Jak czuliście się, gdy udało Wam się wspólnie donieść 'ładunek'?”

Kluczowy przekaz dla klasy: W klasie jest jak przy tym zadaniu: każdy trzyma swój „sznurek”. Jeśli ktoś zaczyna „szarpać” (dokuczać innym), cały zespół traci równowagę i „ładunek” (nasza dobra atmosfera) upada. Potrzebujemy siebie nawzajem, żeby wszystko działało dobrze.

Część 4: Strażnicy Granic i Komunikat "Stop" (25 min)

Przygotuj listę różnych scenek do odegrania, np. ktoś zabiera ci ołówek, ktoś ciągle szturcha cię w kolejce po obiad w stołówce, ktoś cię ciagle popycha, ktoś ci chce pomóc w nauce itp.

Cel: Nauka asertywnego reagowania na zachowania niepożądane.

Instrukcja: Wyjaśnij dzieciom zasadę „Sygnalizacji Świetlnej”:

Zielone: Miłe zachowania (bawimy się dalej).

Żółte: Coś mi się nie podoba (mówię: „Nie lubię tego, przestań”).

Czerwone: Ktoś mnie krzywdzi (mówię głośne „STOP” i idę do nauczyciela).

Ćwiczenie: Odgrywanie scenek, w których dzieci ćwiczą wyraźne mówienie „Stop, nie podoba mi się, jak zabierasz mi ołówek” zamiast reagowania agresją. Po przeczytaniu scenki przez nauczyciela / nauczycielkę dzieci mówią jakie światło się zapala i reagują zgodnie z nim. 

Uwagi dla osoby prowadzącej: 
Zasada wzajemności: Podkreślaj, że bycie "Strażnikiem Granic" oznacza też szanowanie "Stop" innych osób. Jeśli słyszysz "Stop", musisz się wycofać – nawet jeśli myślałeś, że to świetna zabawa.
Wyjaśnij dzieciom różnicę między "skarżeniem" a "szukaniem pomocy". Skarżenie jest wtedy, gdy chcemy komuś zrobić na złość. Szukanie pomocy jest wtedy, gdy nasze "Stop" nie działa (Czerwone Światło) i czujemy się zagrożeni.

Część 5: Zakończenie: Drzewo klasowych wartości

Instrukcja: Na dużym kawałku papieru narysowane jest drzewo bez liści. Każde dziecko otrzymuje papierowy liść, na którym pisze lub rysuje jedną rzecz, którą zrobi, aby w klasie było milej (np. „Podzielę się kredkami”, „Powiem cześć”).

Finał: Przyklejanie liści i odczytywanie, co zostało na nich zapisane lub tłumaczenie, co zostało narysowane. 

Lista pytań, które można zadać dzieciom po każdej części:

Do Części 1 (Emocjonalne Lustra):

• „Czy łatwo było odgadnąć emocję kolegi/koleżanki, gdy nic nie mówiła?”
• „Jak myślisz, dlaczego ważne jest, żebyśmy zwracali uwagę na to, jak się czuje  osoba siedząca obok nas w ławce?”
• „Co możesz zrobić, gdy widzisz, że ktoś ma minę 'smutną' lub 'przestraszoną'?”

Do części 2 (Operacja: Bezpieczny Ładunek):

• „Kto w Waszej grupie przejął rolę 'nawigatora' (osoby, która podpowiadała)?”
• „Czy złość na kogoś, komu wypadł sznurek, pomagała czy przeszkadzała w zadaniu?”
• „Jakie zachowanie pomogło Wam najbardziej osiągnąć cel?”

Do części 3 (Strażnicy Granic):

•  „Czy powiedzenie 'Stop, nie lubię tego' jest łatwe czy trudne? Dlaczego?”
• „Dlaczego ważne jest, aby słuchać, kiedy ktoś inny mówi nam 'Stop'?”
• „Do kogo w szkole możecie pójść, jeśli Wasze 'Stop' nie wystarczy i zapali się czerwone światło?”