1. Strona Główna
  2. › Dla nauczycieli / nauczycielek

Rozmowa z dzieckiem stosującym przemoc rówieśniczą

Rozmowa niterwencyjna z dzieckiem stosującym przemoc rówieśniczą

Spis treści

Streszczenie

Ten materiał przedstawia scenariusz rozmowy interwencyjnej z uczniem stosującym przemoc, której głównym celem jest zatrzymanie przemocy, zrozumienie przyczyn zachowania ucznia oraz wsparcie go w procesie zmiany postępowania. Celem rozmowy interwencyjnej z uczniem stosującym przemoc jest zatrzymanie agresji, zrozumienie przyczyn zachowania oraz wyznaczenie jasnych granic. Spotkanie powinno odbywać się w bezpiecznych warunkach i życzliwej atmosferze, unikając metod przypominających przesłuchanie. Nauczyciel, operując faktami i pytaniami narracyjnymi, dąży do poznania perspektywy dziecka, potwierdzając jego emocje, ale nie akceptując niewłaściwych czynów. Ważne jest odwołanie się do Standardów Ochrony Małoletnich oraz statutu szkoły, by podkreślić brak tolerancji dla przemocy. Proces ten wymaga poszukiwania źródeł problemu, wyciągnięcia realnych konsekwencji oraz zachęcenia ucznia do naprawienia wyrządzonej szkody. Kluczowym elementem jest także wsparcie w budowaniu relacji prospołecznych oraz ścisła współpraca z rodzicami.

Wprowadzenie

Przemoc rówieśnicza stanowi problem, który może powodować krótko- i
długoterminowe konsekwencje dla zdrowia fizycznego i psychicznego dzieci i
młodzieży. Jak wynika z badań Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę 66% dzieci
doświadcza przemocy ze strony rówieśników.

Przemoc rówieśnicza nie zawsze jest działaniem celowym, mającym
wyrządzić krzywdę drugiemu dziecku. Często zdarza się, że sprawca nie
planował skrzywdzić rówieśnika – chciał jedynie „powygłupiać się” lub zrobić
coś „dla żartu”. Ale reakcja otoczenia może sprawić, że takie zachowanie
zaczyna się nasilać. Gdy koledzy okazują zainteresowanie lub aprobują takie
działania, dziecko stosujące przemoc szuka nowych sposobów nękania
rówieśnika. Nękanie nie ustaje, ponieważ staje się sposobem na zdobycie
uznania lub poklasku wśród świadków. To właśnie wsparcie lub obojętność
otoczenia sprzyjają utrwalaniu i rozwijaniu przemocy rówieśniczej.

Ważne, aby w działaniach edukacyjnych uczniami wzmacniać rolę świadków
przemocy rówieśniczej. Świadkowie przemocy rówieśniczej odgrywają
kluczową rolę w zatrzymaniu krzywdzących zachowań. To często właśnie ich
reakcja – lub jej brak – decyduje o tym, czy przemoc będzie się powtarzać.
Jeśli dorośli nie będą reagować na każdy przejaw przemocy rówieśniczej, na
każde łamanie praw dziecka, to pozwolą na to, że przemoc będzie się
rozwijać, przybierać nowe formy, dotykać kolejne osoby.

Dzieci, które doświadczyły lub doświadczają różnych form przemocy mogą ją
także stosować wobec swoich rówieśników.

Nigdy nie należy bagatelizować przemocy rówieśniczej

Ogólne zasady obowiązujące podczas rozmowy z uczniem stosującym przemoc wobec swoich rówieśników:
- Opisz dokładnie, jakie zachowanie jest problemem, bez oceniania osoby
- Staraj się nie zadawać pytań zamkniętych
- Nie przerywaj i nie oceniaj w trakcie wypowiedzi
- Pozwól na ciszę podczas rozmowy
- Unikaj ironii, zawstydzania i porównań z innymi
- Słuchaj aktywnie – pozwól uczniowi mówić bez przerywania
- Unikaj gwałtownych reakcji, podnoszenia głosu czy ironii
- Daj uczniowi poczucie, że rozmowa służy zrozumieniu sytuacji, a nie tylko
karaniu

Kiedy szukać wsparcia specjalisty dla dziecka stosującego przemoc rówieśniczą?

Wsparcie specjalisty dla dziecka stosującego przemoc wobec swoich rówieśników warto rozważyć zawsze wtedy, gdy zachowania przemocowe nie są jednorazowe, nasilają się, zagrażają bezpieczeństwu innych lub gdy szkoła i rodzice nie są w stanie samodzielnie zatrzymać problemu.

1. Gdy przemoc się powtarza
•    Zachowania przemocowe występują regularnie lub cyklicznie.
•    Działania wychowawcze szkoły nie przynoszą trwałej poprawy.
•    Dziecko nie wyciąga wniosków z wcześniejszych konsekwencji.

2. Gdy dziecko ma trudności z kontrolą emocji
•    Częste wybuchy złości, agresja słowna lub fizyczna.
•    Impulsywne reakcje, brak umiejętności wyciszenia się.
•    Trudności w radzeniu sobie z frustracją, porażką lub odmową.

3. Gdy przemoc jest odpowiedzią na silne emocje lub trudne doświadczenia dziecka 
•    silnego stresu
•    lęku
•    poczucia krzywdy,
•    odrzucenia przez rówieśników.
Przemoc może być dla dziecka sposobem rozładowania napięcia lub wołaniem o pomoc.

5. Gdy dziecko nie rozumie lub nie akceptuje granic
•    Bagatelizuje swoje zachowanie („to był żart”, „nic się nie stało”).
•    Przerzuca winę na innych.
•    Nie widzi związku między swoim zachowaniem a konsekwencjami.

6. Gdy przemoc przybiera poważne formy
•    Przemoc fizyczna powodująca urazy.
•    Groźby, zastraszanie, szantaż.
•    Przemoc o charakterze seksualnym.
•    Cyberprzemoc o dużym zasięgu lub długotrwałym charakterze.

7. Gdy szkoła i rodzice potrzebują wsparcia
•    Rodzice czują się bezradni wobec zachowania dziecka.
•    Nauczyciele/pedagodzy/psycholodzy szkolni nie wiedzą, jak skutecznie pomóc.
•    Brakuje spójności w oddziaływaniach wychowawczych.

8. Gdy wymaga tego procedura zawarta w Standardach Ochrony Małoletnich
•    Przemoc uruchamia formalne procedury interwencji.
•    Szkoła ma obowiązek zapewnić dziecku dostęp do specjalistycznego wsparcia.
•    Wskazanie specjalisty jest elementem planu pomocy dziecku.

Do tego, aby dziecko mogło uzyskać pomoc specjalistyczną potrzebna jest zgoda rodziców/opiekunów dziecka.
Szkoła nie może samodzielnie zlecić pełnej diagnozy ani prowadzenia terapii bez wiedzy i zgody rodziców.

Bez zgody rodziców szkoła może:
•    prowadzić rozmowy wychowawcze z uczniem,
•    objąć ucznia działaniami wychowawczo-profilaktycznymi,
•    zapewnić wsparcie psychologa lub pedagoga szkolnego w formie rozmów,
•    obserwować funkcjonowanie dziecka w szkole,
•    wdrożyć procedury wynikające ze statutu i Standardów Ochrony Małoletnich,

Szkoła ma obowiązek reagować niezależnie od zgody rodziców, w tym:
•    zawiadomić sąd rodzinny, poinformować o sytuacji dziecka, jego zachowaniach, braku współpracy z rodzicami
•    poinformować policję (w uzasadnionych przypadkach),
•    uruchomić procedury ochronne zgodne z dokumentami wewnętrznymi szkoły, w tym Standardami Ochrony Małoletnich

Scenariusz rozmowy interwencyjnej nauczyciela z uczniem stosującym przemoc rówieśniczą

Wskazówki do prowadzenia rozmowy
- Nie jesteś w stanie szczegółowo zaplanować scenariusza rozmowy z dzieckiem- każde dziecko będzie zachowywało się inaczej. W rozmowie podążaj za dzieckiem, obserwuj jego zachowanie i emocje.
- Rozmowy z uczniem stosującym przemoc wobec swoich rówieśników powinny mieć charakter interwencyjno-wychowawczy, a nie wyłącznie dyscyplinujący. 
Ich celem powinno być zatrzymanie przemocy, zrozumienie przyczyn zachowania, wyznaczenie granic oraz wsparcie ucznia w zmianie postępowania wobec swoich rówieśników. 
- Rozmowa z uczniem stosującym przemoc nie powinna ograniczać się do jednorazowego spotkania, ale należy zaplanować cykl spotkań. Liczba spotkań zależy od danej sytuacji.

Jeśli to możliwe, to przygotuj warunki do przeprowadzenia rozmowy:

  • Zadbaj, by rozmowa odbywała się w bezpiecznym miejscu, bez osób postronnych
  • Usiądź obok dziecka lub naprzeciwko, Zadbaj, aby nie były to „warunki przesłuchania” np. nie siedź za wysokim stołem albo nie stwarzaj sytuacji, że ty będziesz siedział, a dziecko będzie stało
  • Zadbaj, o to, aby nie siedzieć zbyt daleko od dziecka, ale zwróć uwagę na to, aby dziecko nie czuło się zagrożone twoją zbyt bliską odległością
  • Zwróć uwagę na to, żeby warunki rozmowy z dzieckiem nie zagrażały jego prywatności
  • Zadbaj o spokojny ton głosu i uważną, życzliwą postawę
  • Miej w zasięgu ręki chusteczki higieniczne

Rozpoczęcie rozmowy

  • Rozpocznij rozmowę w sposób bezpośredni, ale spokojny, nazwij fakty.

Przykład:
„Otrzymałam/-em zgłoszenie, że uderzyłeś kolegę na przerwie, popychałeś go, potem zabrałeś mu plecak i wyrzuciłeś jego rzeczy z plecaka na podłogę. Chcę o tym z Tobą porozmawiać.”

Zastosuj pytania narracyjne – pozwól dziecku opowiadać o zdarzeniu

W trakcie rozmowy staraj się używać pytań narracyjnych, które pomagają dziecku opisać przebieg wydarzeń:

  • Opowiedz mi, co się wydarzyło
  • Co było potem?
  • Powiedziałeś/-aś, że… i co wydarzyło się dalej?
  • Chcę zrozumieć, jak do tego doszło
  • Opowiedz mi o tym coś więcej
  • Co miałeś/-aś na myśli, mówiąc…?

Dopytuj, jeśli coś jest niejasne w wypowiedzi dziecka, ale bez nacisku i ocen.

Słuchaj i potwierdzaj emocje (ale nie zachowania)

  • Słuchaj z otwartością, aby zrozumieć emocje ucznia i czynniki, które doprowadziły do przemocy.
  • Potwierdzaj emocje, ale nie usprawiedliwiaj działań.

Przykład:
„Wygląda na to, że byłeś bardzo zdenerwowany. Rozumiem te emocje, ale bicie/obrażanie innych nie jest w porządku”

Wyraźnie określ granice

  • Jasno zaznacz, że przemoc nie jest akceptowana w szkole.
  • Odwołaj się do statutu szkoły i Standardów Ochrony Małoletnich.
  • Podkreśl, że szkoła ma obowiązek reagować na takie zachowania.

Przykład:
„W naszej szkole takie zachowania są zabronione, nie tolerujemy ich i muszą zostać zatrzymane.”

Zrozum „dlaczego” – poszukiwanie przyczyn

Zapytaj, co mogło wpłynąć na takie zachowanie ucznia, ale nie sugeruj odpowiedzi:

  • Może jakieś sytuacje w szkole albo w domu?
  • Może relacje z rówieśnikami?
  • Może trudności emocjonalne?

Poznaj punkt widzenia ucznia, aby lepiej zrozumieć jego reakcje.
Unikaj dociekań w formie przesłuchania – rozmowa ma być wspierająca

Omówienie konsekwencji

  • Wyjaśnij uczniowi konsekwencje wynikające z dokumentów szkolnych i konsekwencje prawne (jeśli dotyczą)
  • Podkreśl, że konsekwencje dotyczą zachowania, a nie wartości ucznia.
  • Unikaj straszenia – mów o konsekwencjach realnie i spokojnie
  • Zachęć ucznia do naprawienia szkody, np.: zadośćuczynienie wobec osoby poszkodowanej, naprawa zniszczonej rzeczy.
  • Poinformuj rodziców zgodnie z procedurami szkoły i zachęć ich do współpracy
  • Buduj poczucie własnej wartości ucznia, pomagając mu znaleźć pozytywne sposoby radzenia sobie z emocjami i relacjami.
  • Wzmacniaj zachowania prospołeczne i pozytywne relacje rówieśnicze.
    Twoje postępowanie i zasady rozmowy z dzieckiem powinny być zgodne z zasadami procedur zawartych w Standardach Ochrony Małoletnich obowiązujących w placówce
    Bibliografia










 

Powiązane materiały