Siła reakcji

Ten scenariusz można zrealizować w ramach edukacji rówieśniczej w szkołach ponadpodstawowych oraz starszych klasach szkół podstawowych

Cel: Przekształcenie biernych obserwatorów w świadomych sojuszników, którzy dysponują konkretnymi narzędziami do zatrzymania przemocy rówieśniczej w swoim otoczeniu

Czas trwania: 45 minut

Instrukcje

1. Rozgrzewka: "Linia frontu" (5 min)

Osoba prowadząca prosi osoby uczestniczące, aby stanęły na środku sali. Wyznacza linię (np. taśmą lub sznurkiem). Po jednej stronie jest "TAK", po drugiej "NIE".

Zadaj pytania:

Czy kiedykolwiek widziałeś, jak ktoś jest wyśmiewany w internecie?
Czy uważasz, że "niewinne żarty" mogą kogoś zranić?
Czy czułeś kiedyś, że chcesz pomóc osobie atakowanej, ale nie wiedziałeś jak?

Po przeczytaniu każdego stwierdzenia, poproś osoby uczestniczące, aby stanęły po odpowiedniej stronie (TAK lub NIE)

Wskazówka dla prowadzących: Nie zmuszajcie nikogo do opowiadania szczegółów. To ćwiczenie ma tylko pokazać: "Nie jesteście z tym sami, większość z nas to widzi".

2. Mapa Przemocy: "Nie tylko pięści" (10 min)

Podziel grupę na 3 mniejsze zespoły. Każdy dostaje arkusz papieru z sylwetką człowieka.

Zadanie: Wypiszcie formy przemocy, które spotykacie najczęściej.

Grupa 1: Przemoc fizyczna.

Grupa 2: Przemoc słowna/psychiczna.

Grupa 3: Cyberprzemoc.

Po zakończonej pracy w grupach, poproś o krótką relację z pracy grupy. Możesz zadać następujące pytania na podsumowanie:

Którą z tych form przemocy najtrudniej zauważyć i dlaczego?
Gdzie przebiega granica między „mocnym żartem” a nękaniem?
Dlaczego hejt w internecie może być groźny?
Czy uważacie, że samo patrzenie na przemoc bez reakcji to też jej wspieranie?

3. Efekt Widza: "Dlaczego milczymy?" (20 min)

To najważniejsza część. Wyjaśnijcie krótko mechanizm: im więcej osób patrzy na krzywdę, tym mniejsza szansa, że ktoś zareaguje, bo każdy myśli, że zrobi to ktoś inny.

Podzielcie klasę na mniejsze grupy (np. 6-8 osób). Rozdajcie grupom krótki opis sytuacji: "Ktoś na grupie klasowej wrzucił przerobione, ośmieszające zdjęcie jednej z dziewczyn. Wszyscy piszą 'XD' albo wysyłają prześmiewcze gify. Dziewczyna jest w tej grupie, ale milczy".

Zadanie dla grup – Spróbujcie w grupach przedyskutować możliwości zatrzymania przemocy wykorzystując Metodę 5D (sposoby reakcji):

Dystans (Distract): Jak odwrócić uwagę?

Delegowanie (Delegate): Kogo poprosić o pomoc?

Dokumentacja (Document): Jak zabezpieczyć dowody?

Bezpośredniość (Direct): Co zrobić, żeby postawić granicę / zatrzymać przemoc?

Wsparcie po fakcie (Delay): Jak wesprzeć ofiarę po fakcie?

Metoda 5D to zestaw pięciu bezpiecznych strategii, które pomagają świadkom skutecznie reagować na przemoc bez narażania własnego bezpieczeństwa.

Pierwsze sposoby to odwrócenie uwagi (Distract), by przerwać incydent, oraz delegowanie (Delegate), czyli poproszenie o pomoc kogoś innego lub dorosłego.

Świadek może również dokumentować (Document) zdarzenie telefonem lub – jeśli czuje się pewnie – bezpośrednio (Direct) postawić agresorowi granicę.

Niezwykle ważne jest także wsparcie po fakcie (Delay), czyli podejście do osoby poszkodowanej po zakończeniu ataku i okazanie jej solidarności.

Cała metoda ma na celu przełamanie bierności i pokazanie, że każdy może realnie pomóc, wybierając sposób reakcji dopasowany do swoich możliwości i do sytuacji.

Po zakończonej pracy, poproś grupy o przedstawienie wyników pracy. Możesz zadań następujące pytania na podsumowanie:

Która z metod 5D wydaje się wam najłatwiejsza do zastosowania w waszej grupie rówieśniczej i dlaczego?
Jak myślicie, co poczułaby osoba hejtowana, gdyby obok fali „XD” zobaczyła choć jeden komentarz wspierający lub zmieniający temat?
Dlaczego bycie „tą pierwszą osobą”, która zareaguje, jest takie trudne i co może nam pomóc przełamać ten strach?
Czy zawsze trzeba wchodzić w bezpośrednie starcie (Direct), żeby pomóc? Czy inne metody (np. odwrócenie uwagi) mogą być równie skuteczne?
Jak myślicie, co stałoby się z hejtem w internecie, gdyby większość świadków zaczęła stosować metodę „Wsparcia po fakcie” (Delay) i wysyłać prywatne wiadomości wsparcia?

Wskazówka dla prowadzących: Jeśli uczestnicy będą mieli trudność z odpowiedzią, warto przypomnieć, że w metodzie 5D nie chodzi o to, by być idealnym, ale by przestać być tylko widzem.

Zakończ zajęcia krótkim ćwiczeniem ewaluacyjnym, np. zadaj pytanie "Co zabieracie ze sobą z dzisiejszego warsztatu?

Jeśli będziecie mieli jeszcze czas, możecie zaproponować ostatnie ćwiczenie:

"Kontrakt Współpracy" (10 min)

Zamiast nudnego podsumowania, niech każdy napisze na małej kartce samoprzylepnej jedną rzecz, którą zrobi, gdy następnym razem zobaczy przemoc.

Przykłady:

"Nie będę lajkować hejterskich postów".

"Napiszę do tej osoby: 'Wszystko ok?'".

"Powiem głośno: 'Daj spokój, to słabe'".

Karteczki przyklejcie na drzwiach wyjściowych – tworzą one symboliczny "Mur Wsparcia".

Kilka porad dla was:

Bądźcie autentyczni: Używajcie swojego języka. Jeśli powiecie "incydent o charakterze pejoratywnym", wszyscy zasną. Powiedzcie "słaba akcja".

Nie bądźcie sędziami: Jeśli ktoś przyzna, że kiedyś się śmiał z kogoś, nie atakujcie go. Skupcie się na tym, co zrobić teraz.

Miejcie "bezpiecznik": Na koniec podajcie kontakt do zaufanej osoby w szkole (pedagog/psycholog) lub numer telefonu zaufania (np. 116 111).